Historia

Historia naszej szkoły

—————————————————————————————————————————–

LOSY NASZYCH ABSOLWENTÓW lata 2012-2013

  1. Pierwsze wzmianki o szkolnictwie w Połańcu

Pierwsze wzmianki, jakie pojawiają się w dokumentach historycznych, wskazują, że szkolnictwo w Połańcu rozwijało się już od czasów średniowiecza. W XV wieku istniała tu szkoła parafialna. Była to szkoła przykościelna, kształcąca połaniecką młodzież, z której część wybierała w przyszłości stan duchowny. Potwierdzeniem istnienia średniowiecznego szkolnictwa w Połańcu są dane z piętnastowiecznych rejestrów żaków Akademii Krakowskiej – pojawiają się tam nazwiska absolwentów pochodzących z połanieckiego grodu, który w owych czasach był jednym z najważniejszych ośrodków miejskich w Małopolsce. Następne w miarę szczegółowe informacje na temat połanieckiego szkolnictwa odwołują się już do czasów o kilka wieków późniejszych – konkretnie do wieku XIX. Niestety źródła z wieków XVI, XVII i XVIII pozwalają tylko na szczątkową analizę stanu szkolnictwa w Połańcu. Wiadomym jest, że istniała wtedy w mieście szkoła parafialna, w drewnianym budynku, o której wizytator kościelny pisał: „(…) dom szkolny jest zrujnowany, rektor jego Jan Stassowita, bakałarz, wykonuje swój zawód dostatecznie”.

  1. Połaniecka szkoła w dobie rozbiorowej

W pierwszej połowie wieku XIX w Połańcu funkcjonowała szkoła elementarna, będąca odpowiednikiem dzisiejszej szkoły podstawowej, dająca minimum wykształcenia. Szkoła ta miała charakter świecki i ponad wyznaniowy, uczęszczały do niej dzieci od 7 do 12 roku życia, nie tylko chłopcy, ale również dziewczęta. W szkole pracował tylko jeden nauczyciel, którego w obowiązkach niekiedy musiał wyręczać miejscowy organista. Nie było wprawdzie obowiązku szkolnego, jednak aby zachęcić rodziców do wysyłania dzieci do szkoły, elementarze służące do nauki sprzedawano po bardzo niskich cenach.

W XIX wieku Połaniec stopniowo podupadał, czego skutkiem była utrata praw miejskich w 1869 roku. Wraz z upadkiem miasta obniżał się też poziom szkolnictwa. Na pewno znaczącym faktem dla połanieckiej edukacji było wprowadzenie obowiązku nauczania języka rosyjskiego w 1871 r. W 1876 r. założono w Połańcu szkołę początkową, mieszczącą się na ul. Staszowskiej (prawdopodobnie przez zmianę nazwy wcześniej funkcjonującej szkoły elementarnej), a trzy lata później jej kuratorem naukowym został Aleksander Apuchtin, który wprowadził rygor i represje wśród uczniów i nauczycieli niechętnie poddających się procesowi rusyfikacji.

Szkoła początkowa funkcjonowała w jednym budynku aż do wielkiego pożaru miasta w roku 1889 roku. Mieszkańcy Połańca uzyskali od władz rosyjskich zgodę, by odbudować spaloną doszczętnie szkołę i wznieść również drugi budynek na potrzeby edukacji.

Okres zastoju w połanieckim szkolnictwie trwał aż do odzyskania niepodległości w roku 1918 r. Jedynym godnym uwagi faktem z tego czasu był strajk połanieckich uczniów w 1905 r., kiedy młodzi połańczanie w ramach protestu przeciw nauczaniu w języku rosyjskim wyrzucili rosyjskie podręczniki szkolne. Inicjatorami tego strajku byli dwaj miejscowi księża: Feliks Braziewicz i Karol Sarnecki.

  1. Szkolnictwo w Połańcu między wojnami

Przedstawienie „Fartuszek Marysi” z 1934 roku

Długie lata zapaści w szkolnictwie polskim przyniosły negatywne skutki również i dla społeczności Połańca. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku odsetek analfabetów w Połańcu, jak i w całym powiecie sandomierskim, wynosił blisko 60%. W roku 1919 polski rząd wydał dekret o obowiązku szkolnym i kształceniu nauczycieli szkół powszechnych. Od tego czasu edukacją szkolną obejmowano stopniowo coraz większą ilość połanieckich dzieci. W Połańcu do 1932 roku funkcjonowała pięcioklasowa szkoła powszechna, której długoletnim kierownikiem był Michał Jańczuk (sprawował tę funkcję w latach 1925-1950).
Budynek szkoły, ul. Ruszczańska

Po roku 1932 w osadzie Połaniec istniała siedmioklasowa szkoła powszechna, która rozrosła się na tyle, że obejmowała 4 budynki (jeden przy ulicy Staszowskiej, drugi przy Ruszczańskiej, trzeci przy Kościelnej, a czwarty przy Krakowskiej ). Dwa z tych budynków stanowiły własność szkoły (jeden przy ulicy Staszowskiej, drugi przy Ruszczańskiej), a dwa były wynajmowane (przy ul. Kościelnej i na Krakowskiej).

W roku 1932 zaczęto spisywać Kronikę Gminy Połaniec, dzięki temu pojawiają się dokładniejsze dane dotyczące połanieckiej szkoły. Wiadomo dzięki niej, że w 1934 r. do szkoły uczęszczało 670 uczniów, a pracowało w niej 8 nauczycieli.

Budynek szkoły adoptowany na szpital zakaźny podczas II wojny światowej, ul. Staszowska
Ostatnim ważnym wydarzeniem przed wybuchem drugiej wojny światowej była decyzja Rady Gminnej o wybudowaniu nowego budynku na potrzeby siedmioklasowej szkoły powszechnej w Połańcu. Na obciążenie podatkiem na rzecz budowy zgodzili się mieszkańcy, którzy pomagali też w gromadzeniu materiałów budowlanych. Plac pod budowę wyznaczono przy ul Ruszczańskiej, ogrodzono go i sporządzono plan, zakładający wybudowanie szkoły oraz sali gimnastycznej. Niestety, prace budowlane przerwał wybuch wojny.

Połaniecka szkoła z okresu 1918-1939 cieszyła się bardzo dobrą opinią. Jej absolwenci, kontynuujący później naukę w innych szkołach, wypowiadali się bardzo pochlebnie o jakości kształcenia w Połańcu i podkreślali świetną prace pedagogów, czego potwierdzeniem mogą być wspomnienia Mieczysława Korczaka, zawarte w książce „Życie na włosku”. Nauczyciele pracujący ówcześnie w szkole to – prócz wspomnianego już kierownika M. Jańczuka – H. Jańczuk, E. Litwińska, S. Jezior, S. Wiechówna, W. Czuch, J. Dominikowska i A. Punzet.

  1. Tajne nauczanie w okresie okupacji niemieckiej

Dalszy rozwój szkolnictwa został zahamowany w wyniku wybuchu drugiej wojny światowej. Już w grudniu 1939 r. połanieccy nauczyciele byli członkami TON (Tajnej Organizacji Nauczycielskiej). Na terenie Połańca rozwinęło się tajne nauczanie. Z narażeniem własnego życia prowadzili zajęcia lekcyjne: kierownik Michał Jańczuk, Maria Kamińska, Jadwiga Jagiełło, małżeństwo Janina i Jan Jasińscy, Jan Bień (do momentu aresztowania w czerwcu 1942 r.).

Mimo olbrzymich trudności z powodu braku podręczników i podstawowych pomocy dydaktycznych (zasadniczą metodą pracy był wykład nauczyciela i notatki robione przez uczniów) skutecznie realizowano program nauczania. Nieżyjący już nauczyciele z tamtych lat wspominali wyjątkową pilność młodzieży mimo jej niedożywienia oraz zmęczenia tych, którzy pracowali, aby uchronić się przed wysyłką do Niemiec. Tajne nauczanie to nie tylko kształcenie młodzieży, ale i wysiłek wychowawczy. Nauczyciele uważali prowadzenie tajnego nauczania za swój obywatelski obowiązek, a młodzież chętnie garnęła się do nauki i osiągała dobre wyniki. Jedni i drudzy wiedzieli, iż w razie wykrycia, groziło uczniom i nauczycielom, a nawet właścicielom mieszkań, w których odbywały się komplety, więzienie i obóz koncentracyjny. Brutalne represje stosowane przez okupanta nie powstrzymywały jednak tajnego nauczania.

  1. Szkoła Podstawowa w Połańcu – od zakończenia wojny ku czasom współczesnym

Po drugiej wojnie światowej wznowiła działalność szkoła podstawowa przy ulicy Staszowskiej. Baza szkolna była skromna, ale młodzież uczyła się pisać, czytać i rachować. Sytuacja oświaty na naszych terenach była bardzo trudna, brakowało wykwalifikowanych nauczycieli oraz nowoczesnych budynków szkolnych. Wiosną 1958 r. oddano do użytku nową szkołę w Zrębinie. 13 stycznia 1961 r. w Połańcu przy ulicy Ruszczańskiej oddano do użytku budynek nowej szkoły – dwukondygnacyjny, o powierzchni użytkowej 10 tyś. m. W budynku tym zaplanowano 11 sal lekcyjnych, 4 gabinety, salę gimnastyczną 20x10m, szatnię, świetlicę, kuchnię, 2 mieszkania, kotłownię, łaźnię i zaplecza dla sportowców. Budynek ten przeznaczony był dla zbiorczej Szkoły Gminnej, lecz od 1973 r. część jego sal lekcyjnych wydzierżawiono dla Szkoły Energetycznej.

1 września 1981 roku szkołę przeniesiono na ulicę Żapniowską do dużego budynku dydaktyczno-administracyjnego, w którym mieści się po dzień dzisiejszy. 7 maja 1987 roku, w 193 rocznicę ogłoszenia Uniwersału Połanieckiego w szkole podstawowej dokonano wręczenia sztandaru i odsłonięto tablicę pamiątkową z wizerunkiem Tadeusza Kościuszki. Od tego momentu nasza szkoła nosi imię Naczelnika.

  1. Szkoła Podstawowa w Połańcu – czasy współczesne

Obecnie Publiczna Szkoła Podstawowa im. Tadeusza Kościuszki w Połańcu mieści się w dużym kompleksie budynków, składającym się z czterech segmentów, położonym przy ulicy Żapniowskiej 1. Uczęszcza do niej około 600 uczniów i zatrudnionych jest ponad 60 nauczycieli. Dyrektorem szkoły jest pani mgr Anna Kosowicz, a funkcje wicedyrektorów pełnią pani mgr Danuta Stawiarz i pan mgr Andrzej Kowalik.

Do kompleksu szkolnego należą m. in. dwie sale gimnastyczne, sala bilardowa, kuchnia, stołówka, świetlica, biblioteka z czytelnią, pracownie komputerowe, Izba Pamięci Patrona Szkoły, Szkolna Izba Regionalna i 23 dobrze wyposażone sale lekcyjne.

Szkoła dba o rozwój swoich wychowanków, uczestnicząc w wielu programach edukacyjnych, m. in. w projektach:

  • „Szkoła promująca zdrowie”
  • „Szkoła z klasą”
  • „Szkoła z tradycją”
  • „Otwarta szkoła”
  • „Szkoła bez przemocy”.
  • „Szkoła obywateli”.

Uczniowie rokrocznie odnoszą duże sukcesy w nauce i sporcie, m. in. w konkursie „Na Parnasie w szóstej klasie”, a także w bilardzie, biegach przełajowych i lekkoatletyce.

Szkoła oferuje swoim uczniom i ich rodzicom stały harmonogram imprez i uroczystości szkolnych, które cieszą się zainteresowaniem w środowisku – Bieg Kościuszkowski (2009 r. XVIII), Konkurs Poezji Dziecięcej, Konkurs Poezji Polskiej, Konkurs Poezji i Piosenki Angielskiej, święto Szkoły, Turniej Bilardowy.

Autor: Magdalena Pedyńska

  1. Bibliografia:
  2. Kronika Gminy Połaniec 1934-1995, Połaniec 2003
  3. Madej H., Połaniec między wojnami, Połaniec 2001
  4. Z dziejów parafii pw. św. Marcina w Połańcu, Połaniec 2003
  5. Tarnowska A., Dzieje szkolnictwa podstawowego w Połańcu, [on-line], www.edukacja.edux.pl
  6. Kalendarium
Około 1450 roku istnieje już szkoła w Połańcu, a jej najlepsi absolwenci studiują w Krakowskim Uniwersytecie

 

1517 r. rektorem szkoły w Połańcu jest Mikołaj

 

1817 r. założenie Szkoły Elementarnej w Połańcu

 

1876 r. założenie Szkoły Początkowej przy dzisiejszej ulicy Staszowskiej

 

1923 r. Szkoła Początkowa zostaje przekształcona na Publiczną Szkołę w Połańcu

 

1 września 1928 r. uruchomiono siedmioklasową Szkołę Powszechną

 

20 lutego 1938 r. rada gminy postanowiła wybudować nowy budynek szkolny

 

12 stycznia 1961 r. oddano do użytku budynek Szkoły Podstawowej przy ulicy Ruszczańskiej

 

24 listopada 1976 r. rozpoczęto budowę Szkoły Podstawowej przy ulicy Żapniowskiej

 

1 września 1981 r. oddano do użytku nową Szkołę Podstawową przy ulicy Żapniowskiej, w której mieści się ona do dziś

 

7 maja 1987 r. Szkoła Podstawowa w Połańcu otrzymała imię Tadeusza Kościuszki oraz sztandar z podobizną patrona

 

1 września 1991 r. szkoła zmieniła nazwę na Publiczną Szkołę Podstawową im. Tadeusza Kościuszki

 

1 września 1999 r. powstanie sześcioletniej Szkoły Podstawowej; podział budynku na szkołę podstawową i gimnazjum

 

28 lutego 2000 r. szkoła przyjmuje nazwę – Publiczna Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi
im. Tadeusza Kościuszki w Połańcu